سود و نظریات مربوط به آن

2-2-1-1. تعریف سود

یکی از مهمترین منابع اطلاعاتی برای ارزیابی عملکرد واحد اقتصادی سود است که شاخص مناسبی برای تصمیمات سرمایه‌گذاران به حساب می‌آید. سود در لغت عبارت است از درآمد افزون بر سرمایه (رأس المال) که از راه تجارت و کسب به دست مى‌آید. در اصطلاح نیز عبارت است از تفاوت بین درآمد کل و هزینه کل یک بنگاه (فدائي‌نژاد ومحمود‌زاده،2:1390).

امروزه به رغم کاربردهای وسیعی که برای مفهوم سود ارائه شده ولی بر سر تعریف جامعی از آن توافق کامل وجود ندارد. این عدم توافق هنگامی بیشتر می‌شود که این مفهوم در دو نظام اقتصاد و حسابداری مورد تحلیل قرار گیرد. البته در مورد دامنه‌ی اقتصاد و حسابداری به عنوان دو حوزه‌ی علمی که از فعالیت‌های تجاری شرکت‌ها متأثر می‌شوند و متغیرهای مشابهی را مورد بحث قرار می‌دهند، توافقی کلی وجود دارد. اما درباره‌ی نحوه‌ی زمان‌بندی و اندازه‌گیری سود در این دو نظام اختلاف است. از نظر حسابداری، سود، تفاوت بین درآمد کسب شده حاصل از ارزش فروش کالاها و خدمات تولید و فروخته شده یک بنگاه به صورت ثبت شده و جمع تمامی ارقام هزینه‌های انجام شده ثبت شده توسط بنگاه است (ای. سی. لیتلتن، 1380).

در مقابل، تعریف سود اقتصادی – که عموماً به اقتصاددانانی همچون هیکس(1939) نسبت داده می‌شود- عبارت است از سود حسابداری منهای هزینه‌های ضمنی(غیر صریح) ناشی از نهاده‌هایی که توسط مالک در اختیار بنگاه قرار می‌گیرد و بکار گرفته می‌شود. برای محاسبه هزینه‌های ضمنی(غیر صریح) از هزینه فرصت از دست رفته استفاده می‌شود. هزینه‌های ضمنی پرداختی است که برای اطمینان دادن به منابع مالی شرکت ضروری است که به آن هزینه‌های سرمایه‌ای هم می‌گویند. در هر موسسه تجاری ابتدا شخص سرمایه را فراهم می‌کند سپس در آن کار سرمایه‌گذاری می‌کند. تامین‌کنندگان این سرمایه ممکن است صاحبان همان شغل، کار آفرینان یا بانک‌ها یا سهامداران باشند. در ادامه برای روش‌تر شدن موضوع، تعریف سود را از نظر برخی مکاتب بیان می‌نماییم.

2-2-1-1-1. تعريف سود از نظر اقتصاددانان

از نظر آدام اسميت[1]، سود، درآمد مشتق از سرمايه است كه آن را به اشتغال درآورده يا مديريت آْن را بر عهده گرفته است. آدام اسميت، دلپذير بودن و نبودن شغل و خطر يا امنيت آن را دو عامل موثر بر سود مي‌داند و معتقد است، سود جزء متغيرهاي پرنوسان است تا حدي كه شخصي كه يك كار اقتصادي دارد، قادر نيست همواره با اطمينان بگويد كه ميانگين سود ساليانه‌اش چقدر است. در واقع، سود نه تنها سال به سال دچار تغيير مي‌شود بلكه روز به روز، ساعت به ساعت تغيير مي‌كند. بنابراين، تعيين ميانگين سود كليه كارهايي كه در كشور انجام مي‌شود كار دشواري خواهد بود و قضاوت در مورد اينكه سود دوره قبل و يا دوره‌هاي قبل با هر درجه از دقت چقدر است، غير ممكن است. آدام اسميت همچنين در تعريف سود به اصطلاح افزايش ثروت اعتقاد دارد (صبائی،15:1390).

مارشال[2] نيز با تبعيت از اسميت، سود را به مفهوم يا تصويري كه از شيوه عمليات تجاري يا كسب و كار دارد، مرتبط مي‌داند. براي مثال، آدام اسميت و مارشال هر دو سرمايه ثابت و سرمايه در گردش و همچنين سرمايه فيزيكي و سود را از يكديگر تفكيك و بر تحقق سود تاكيد نمودند و آن را دليلي براي ضرورت شناسايي (ثبت) سود دانستند.

بامول[3] با مطالعات پيگير خود در مورد رفتار انحصارات چند جانبه به اين نتيجه رسيد كه تنها هدف موسسات صنعتي غول پيكر به حداكثر رساندن سود نيست، بلكه آنها اهداف ديگري را نيز دنبال مي‌كنند. يكي از آن اهداف، صرفه‌نظر كردن از حداكثر سود در يك سال است و براي دستيابي به آن مي‌كوشند تا در چندين سال داراي ميانگين سود ثابت باشند. به علاوه، از نظر بامول، بنگاه‌هاي توليدي بزرگ به جاي حداكثر رساندن سود خود، مي‌كوشند تا درآمد كل ناشي از فروش خود را به حداكثر برسانند. در چنين شرايطي يك حداقل سود كه از طرف بنگاه مذكور در نظر گرفته شده، به حداكثر مي‌رسد و حجم فروش نيز به بالاترين حد خود مي‌رسد (انصاری،27:1391).

[1]. Adam Smith

[2]. Marsha

[3]. William Baumol

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسی تاثیر عوامل درونی و بیرونی بر سودآوری بانک‌های دولتی و خصوصی منتخب در ایران