مفهوم كودك

براي آشنايي صحيح و دقيق هر موضوعي، شناخت و بررسي اركان آن ضروري و لازم است، بر همين اساس، براي شناخت جامع و دقيق نسبت به مقوله كودك آزاري شناخت مفهوم كودك و مصاديق آن ضروري مي باشد، بنابراين از آنجايي كه كودكان بخشي از اعضاي هر جامعه بشري مي باشند معيارهاي شناخت كودك در جوامع و كشورهاي مختلف متفاوت بوده و با توجه به آداب و رسوم ، اعتقادات مذهبي و مباني اقتصادي، اجتماعي ، فرهنگي و شرايط جغرافيايي ، تعاريف و معيارهاي مختلفي براي شناخت كودك ارائه شده است. هر يك از دانشمندان از نظر خود، كودكي را تعريف نموده اند امّا بطور كلي كودك اعم از پسر يا دختر كسي است كه به سن رشد نرسيده باشد.

در سيستم حقوق ايران نيز مانند ساير نظام هاي حقوقي جهان، با توجه به آثار و تبعات حقوقي فراواني كه تشخيص و شناخت كودك دربردارد، موضوعات نسبتاً گسترده اي در خصوص موضوع كودك صورت گرفته و در فقه نيز اين موضوع مورد بحث و بررسي قرار گرفته است، بنابراين براي دست يافتن به شناختي قابل قبول نسبت به مقوله كودك در نظام حقوق كنوني تعريف كودك در فقه و بررسي سن بلوغ و نظام حقوقي فعلي ايران ضروري به نظر مي رسد.

مبحث اول: مفهوم كودك در فقه

بلوغ در لغت به معني رسيدن به امري است.[1] در خصوص بلوغ و تشخيص اين مرحله نيز فقها معيارهاي مختلفي را ارائه نموده اند احتلام، روئيدن موهاي زبر در عورتين و رسيدن به سن 9 سال براي دختران و 15 سال براي پسران علائم و اماراتي است كه بروز هر يك از نظر فقها موحب بلوغ فرد مي باشد. علاوه بر آن اكثر فقها احراز رشد را نيز در مفهوم عام، صغير محسوب مي كنند.

به نظر نگارنده در هر صورت تا زماني بلوغ و رشد كسي كه محرز نشده، صغير محسوب مي شود و حالت صغر برخي احكام از جمله حجر، عدم نقصان مسئوليت كيفري را به دنبال خواهد داشت. طبق نظر اكثر فقهاي شيعه، سن بلوغ در دختر 9 سال و در پسر 19 سال است مگر آنكه علائم ديگر بلوغ- كه احتلام و در آمدن موهاي زهار و …  مي باشد قبل از رسيدن به اين سن ظاهر گردد.

مقصود از بلوغ در اسلام ، بلوغ جنسي است، يعني رسيدن پسر و دختر به سني كه آلت تناسلي آنها به حد كمال رسيده باشد و به طور طبيعي بتوانند توليد نسل نمايند و هر گاه به اين حد از كمال نرسند بالغ نيستند و احكام تكليفي و وضعي متوجه آنها نمي شود.[2]

اگر چه برخي از دختران به ندرت در 9 سالگي يا قبل از آن به سن بلوغ جنسي مي رسند اما چون اين امر به ندرت اتفاق مي افتد نمي تواند اماره اي بر بلوغ باشد.

فقهاي شيعه هر چند به روايت 9 سال عمل كرده اند اما نمي توان در چنين مسائل از آنان تعبداً تبعيت كرد بلكه نمي توان به اين روايات عمل نمود زيرا اولاً با روايات ديگر سازگار نيستند و ثانياً با واقعيت خارجي غالب مطابقت ندارند و ثالثاً با كلماتي كه در قرآن براي بلوغ ذكر شده است كه رسيدن به حد احتلام باشد هماهنگ نمي باشد و اگر بر فرض بخواهيم به آنها عمل كنيم، لازم است آنها را وقتي مورد عمل قرار دهيم كه ثابت گردد دختر در سن 9 سالگي به حد بلوغ رسيده است اما نمي توانيم معتقد باشيم كه دختران در سن 9 سالگي مطلقاً بالغ مي شوند و هميشه 9 سالگي در آنان اماره بلوغ است.»[3]

[1] – معين، محمد، فرهنگ فارسي، تهران، انتشارات اميركبير، چاپ يازدهم، 1376، ص 576

[2] -مرعشي،سيدمحمدحسين، ديدگاه هاي نو در حقوق كيفري اسلام، نشر ميزان، 1372، ص 56

[3] – بهشتي ، احمد،اسلام و حقوق كودك «تحقيقي درباره حقوق طفل از ديدگاه اسلام و اعلاميه حقوق كودك» ، مركز انتشارات دارالتبليغ اسلامي، 1352، ص52

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

كودك آزاري در نظام كيفري ايران