تعریف لغوی مسئولیت

مسئولیت از «سَال یَسال» به معنی «موظف بودن به انجام دادن امری» است.[1]منظور در واقع امر مورد مواخذه قرار گرفتن بوده و این مفهوم فرع بر وجود وظیفه و تعهد قبلی است.[2]بشر این مفهوم عهده دار بودن چیزی را در خود حس می کند .به عقیده برخی احساس مسئولیت پدیدار شدن نوعی عکس العمل در انسان است که حاصل آن کوششی است فعالانه خواه ذهنی و خواه عملی.[3]

احساس مسئولیت از انسان جدا نمی گردد،زیرا انسان در هر لحظه زندگی باید تصمیم اتخاذ کند.حتی عدم تصمیم گیری در امری خود نوعی تصمیم است و این دال بر وظیفه وی و احساس این وظیفه است.بی قید و بند ترین افراد نیز خود را در قید این احساس می دانند،زیرا حیات بشر همواره مستلزم انتخاب راهی از میان طرق مختلف است،و هر اندازه انسان جبرگرا باشد هر زمان در مقابل مسائلی قرار می گیرد که باید به نوعی به آنها پاسخ دهد و راهی را برگزیند و این خود احساس مسئولیت است.[4]

مسئولیت به معنای پاسخگو بودن نسبت به تعهد و تکلیف و از نظر حقوقی عبارت است از «تعهد یا الزامی که به دستور قانون برای رفع تجاوز متجاوز مقرر شده است.»[5]در برابر واژه مسئولیت در زبان بیگانه دو واژه «responsibility» و «liability»  به کار می رود که هر دو به معنای حالت پاسخگو بودن فرد نسبت به یک تعهد است ولی واژه نخست کاربرد بیشتری دارد.[6]در این مفهوم مسئولیت به معنای تعهد برای پاسخگویی در برابر عملی که انجام یافته و جبران خسارتی که به دیگران وارد شده آمده است.[7]

هرگاه شخصی ملزم به جبران خسارت وارد شده به دیگری باشد، عرفا در مقابل او مسئولیت دارد.معنی لغوی واژه مسئولیت نیز همین است؛زیرا در لغت کسی را که از وی سوال و بازخواست کنند و وی در مقابل پاسخگو باشد،او را مسئول می نامند.معنی اصطلاحی هم به همین مفهوم نزدیک است،چرا که در جامعه نیز مسئول بودن و مسئولیت به این معنی است که شخص باید پاسخگوی برخی از اعمال خویش باشد و در هر مورد که بر اثر تقصیر یا بی مبالاتی شخصی،ضرر و زیانی به دیگری وارد آید و عامل این ضرر و زیان،مکلف به جبران خسارت باشد،می گویند که در برابر وی مسئولیت مدنی دارد و یا به عبارتی دیگر،ضامن خسارت وارد شده می باشد و باید آن را تدارک ببیند.[8]

[1] معین،محمد،ا، منبع پیشین، ،ص 4077

[2] یزدانیان،علی رضا،منبع پیشین، ،ص 26

[3] پایدار،حبیب الله،چرا انسان مسئول و متعهد است؟ تهران، ،نشر فرهنگ اسلامی،چاپ اول،1354،ص 10

[4] یزدانیان،علی رضا،منبع پیشین، ،ص 39

[5] جعفری لنگرودی،محمد جعفر،تاریخ حقوق ایران،گیلان،نشر کانون معرفت،بی تا،ص 297

[6] وحدتی شبیری،سید حسن،مبنای مسئولیت مدنی یا ضمان ناشی از تخلف از اجرای تعهد،نشریه مطالعات اسلامی،فقه و اصول،سال چهل و یکم،شماره 82،بهار و تابستان 1388،ص 170

[7] www.legal-dictionary.thefreedictionary.com/responsibility

[8] صالحی ذهابی،جمال،قانون حاکم بر مسئولیت مدنی،پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی،دانشگاه تهران،1381،ص 2

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

بررسی مسئولیت مدنی ناشی از جبران خسارت وسائل نقلیه موتوری زمینی